Kronik Hastalıklarda Görülen Demir Eksikliği

Kayıp ya da alım yetersizliğine bağlı gelişen demir eksikliği anemisinden sonra kronik hastalık anemisi en sık görülen anemi şeklidir. Demir eksikliği için tanınan risk gruplan yetersiz beslenenler ile hamileler ya da ergenler gibi yüksek demir gereksinimi olanlardır. Bununla birlikte ağır uterus veya gastrointestinal kanaması olan kişilerde demir eksikliği görülür. Enflamatuar bağırsak hastalığı (IBH), kronik kalp yetmezliği (KKH) ve kronik böbrek hastalığı (KBY) gibi kronik hastalıkları olanlarda da sıklıkla demir eksikliği izlenmektedir.

Normal şartlar altında, serum ferritin seviyeleri demir durumu için hassas bir belirteçtir. Ancak ferritin, enflamasyona yanıt olarak yükselen akut faz reaktamdır. Ferritin, CRP veya sedimentasyon gibi bir enflamasyon göstergesi olup çok sayıda enflamasyon durumda yüksek olarak saptanır. Dolayısıyla IBH, KKY, KRY gibi kronik hastalıklarda vücuttaki demir miktarı düşük bile olsa ferritin normal ya da yüksek olarak saptanabilir. Ayrıca enflamasyon durumunda ortaya çıkan proenflamatuar sitokinler (örn. IL-6) demir emilimini ve geri kullanımını azaltan hepsidin hormonunda artışa neden olurlar. Bu nedenle bahsi geçen enflamatuar duruma sahip olan hastalar, normal veya yüksek serum ferritin seviyelerine sahiptir. Ancak artmış hepsidin seviyelerine bağlı olarak demiri tutamazlar ve gerçekte demir seviyeleri düşüktür. KKY’li hastaların yaklaşık %50’sinde, KBY’li hastaların %24-85’inde ve IBH’li hastaların %45’inde demir eksikliği vardır.

Kronik hastalıkları olanlar iştahsızlık nedeni ile yetersiz demir alıyor olabilirler. Ayrıca mide koruyucu (PPI -proton pompası inhibitörleri-, H2RA -Histamin 2 reseptör antagonistleri-) kullanıyorlarsa bu da demir emilimini azaltır. Ayrıca IBHda bağırsak kanaması, KRY diyalizdeki kan kaybı da klinik tabloya katkıda bulunur.

Demir eksikliği, sıklıkla enflamatuar hastalıklar durumu bağlamında teşhis edilmeyip tedavi edilmemektedir. KKY, KRY ve IBH’de serum ferritin eşiği <100 [ig/L veya transferrin saturasyonu (TSAT) < %20 demir eksikliği için tanı olarak kabul edilebilir.

Bunlar, altta yatan hastalığın tedavisi, eritropoietin kullanımı, demir ve kan transfüzyonları tedavi seçenekleri arasında sayılabilir.

Not: Vücudun ferritin depolan ağırlıklı olarak hepatositlerde ve retiküloendotelyal sistemin (RES) makrofajlarında bulunur. Yaşlı makrofajlar veya hasarlı eritrositler hem oksijenaz 1 enzimini hem de bulunan demiri geri dönüştürür. Bu geri dönüşüm vücudun günlük demir ihtiyacının yaklaşık %90’ını oluşturur, ancak %10’u bağırsak emilimi ile karşılanır.

 

 

Takip edilen ,,,,,,,