İyot Nedir ?

İyot, vücudumuzda çok az bulunan bir mineraldir ve toplam miktarı 15-20 miligram olup bunun %70-80’i tiroid bezinde bulunur. İyot tiroid bezinde %90 tiroglobuline bağlanır. Tiroglobulindeki iyot tiroid hormonlarının (T4 veT3) yapımında kullanılır ve eksikliğinde guatr denilen, tiroit bezinde büyüme oluşur. Tiroid hormonu yapısındaki ve tiroid bezi dışında iyot diğer dokulardan özellikle meme, mide mukozası, göz, rahimdeki serviks ve tükürük bezlerinde bulunur. Memede bulunan iyot bebek gelişiminde rol oynarsa da diğer dokularda antioksidan olarak görev yapar.

İyot, su ve gıdalarla alındıktan sonra bağırsaklardan emilerek kana karışır ve boyun bölgesinde bulunan tiroit bezi tarafından alınarak tiroit hormonları (T4 veT3) üretilmesinde kullanılır. T4 hormonunun yapısında 4 tane iyot molekülü vardır ve ağırlığının %60’ını oluşturur. T3 hormonunda ise 3 tane iyot molekülü vardır. Yeteri kadar iyot almadığımızda T3 veT4 adını verdiğimiz tiroit hormonları yapılamaz. Hormonlar az yapılınca, daha çok hormon yapılması için tiroit bezinde büyüme olur. Tiroit bezinin bu büyümelerine guatr adı verilir. İyot eksikliği çok fazlaysa, bu defa tiroit bezi yetmezliği oluşur. Bu hastalıkta tiroit bezi tiroit hormonları yapamaz ve metabolizmamız yavaşlar. Bu hastalarda unutkanlık, elde ve yüzde şişme, kan yağlarında yükseklik olur.

Tiroid bezinin dolaşımdaki iyodu temizlemesi iyot alımı ile doğrudan ilişkilidir: Yeterli iyot alımı olduğunda dolaşımdaki iyodun <%10’u tiroid bezince alınır. Ancak kronik iyot yetersizliği durumunda bu oran %80’i aşar. Normal koşullar altında plazma iyot yarı ömrü 10 saat kadardır, ancak iyot eksikliği durumunda bu süre kısalır. Emzirme sırasında meme bezleri iyodu depolar ve bebeğin kullanımı için sütle verir. Tiroid bezindeki sodyum/iyot simporteri denen pompalar kanda 20-50 kat daha yüksek iyot seviyesine karşı iyodu tiroid bezi içine pompalamaya devam eder. Diyetle alınan iyodun %90’ı böbreklerden atılır.

İyot yetmezliği bebeklikten ileri yaşa kadar çeşitli evrelerde farklı hastalıklar yapar. Bu hastalıklar şunlardır:

  • İyot yetmezliği olan gebelerde düşük sayısı, ölü doğum, doğan bebekte sakatlıklar olması, doğum sırasında bebek ölümü sıklığında artış vardır.
  • Yeni doğan bebekte oluşan iyot yetmezliği guatra ve tiroid hormon azlığı nedeniyle beyin fonksiyonlarının iyi gelişmemesine ve buna bağlı zekâ geriliğinin ortaya çıkmasına neden olabilir.
  • İyot yetmezliği çocukluk döneminde guatr, tiroid bezinde az çalışma (sadece TSH hormon artışı), beyin faaliyetlerinde bozukluk ve zekâ geriliği, beden gelişim geriliği ve boy kısalığı yapar. İyot yetmezliği olan çocukların zekâ derecesi (IQ) 13 puan daha düşüktür.
  • Erişkin yaşlarda ise iyot yetmezliği guatr, beyin faaliyetlerinde bozukluk yapabilir.
  • Dünyada 1 milyar 572 milyon insanda iyot yetmezliği vardır ki bu dünya nüfusunun yaklaşık %30’unu oluşturur. 11.2 milyon insanda ise belirgin kretenizm vardır.
  • Gebe kalamayan kadınlarda iyot yetmezliği olup olmadığının da araştırılması gerekir.
  • İyot yetmezliği yumurtlamayı bozabilmektedir.
  • İyot yetmezliği ile beraber selenyum yetmezliği varsa tiroid hastalığı daha şiddetli olmaktadır. A vitamini ve demir eksikliği de iyot yetmezliğini şiddetlendirir.
  • Birçok üründe bulunan perklorat, iyodun hücreye girmesini engelleyerek iyot yetersizliği yapar ve tiroid hastalıklarını tetikleyebilir.
  • İyot yetmezliğinde kanda tiroglobulin düzeyi artar, TSH yükselir, T3 normalin üst sınırında veya yüksektir, T4 düşer; guatr gelişir ve idrarla iyot atılımı azalır.

idrardaki iyot atılımına göre iyot yetmezliği şu şekilde sınıflandırılır:

  • İdrar iyodu <20 mg/dl ise şiddetli iyot yetmezliği,
  • İdrar iyodu 20-49 arası orta derecede ise iyot yetmezliği,
  • İdrar iyodu 50-99 arası ise hafif iyot yetmezliği,
  • İdrar iyodu 100-199 arası ise normal,
  • İdrar iyodu >200den fazlaysa aşırı iyot alımı vardır denir.
Takip edilen ,,,,,,,